Geplaatst op

Hoe één waterpomp mensen en dieren helpt


Stichting IFAW

08-okt-2022De Chikolongo-gemeenschap bestaat uit dertien dorpen aan de westgrens van het Liwonde National Park in Malawi. Generaties lang haalden zij water uit de rivier de Shire. Met gevaar voor eigen leven, omdat ze door het park moesten lopen om bij de rivier te komen. Dat veranderde in 2013 met de installatie van een waterpomp, waardoor het aantal mens-dierconflicten is afgenomen.

Onze boot vaart langzaam langs snuivende nijlpaarden en etende olifanten over rivier de Shire, de belangrijkste waterweg van Malawi. Naar verluidt vormde deze rivier – samen met het bos rond Mount Mulanje, op een paar uur rijden naar het zuiden – deels de inspiratie voor het thuisland van Frodo uit The Lord of the Rings. Eilanden van fel paarse waterhyacint drijven naast ons, op hun lange weg naar waar de Shire uitmondt in de Zambezi-rivier. De route over de Shire zullen we de komende drie dagen dagelijks afleggen. Maar we zijn hier niet voor de wilde flora en fauna. We zijn hier voor een pomphuis.

Je leven riskeren om water te halen

De rivier de Shire was generaties lang de enige waterbron voor de dertien dorpen die samen de Chikolongo-gemeenschap vormen en aan de westgrens liggen van wat nu Liwonde National Park in Malawi is. Het gebied is afgelegen, heet en moeilijk bereikbaar. Er is geen medische kliniek, infrastructuur of elektriciteit aanwezig. De bewoners van Chikolongo moesten voor zichzelf zorgen en dat ging zowel ten koste van hun eigen leven als van hun omgeving. 

Mannen, vrouwen en zelfs jonge kinderen liepen door het nationale park naar de rivier om water te halen of te baden. Hierbij liepen ze het risico gewond te raken of het zelfs niet te overleven. Caroline Chizwezwe, administratief medewerker bij het Chikolongo Livelihood Project (CLP), beschrijft hoe ze een vriendin vertrapt zag worden door een olifant toen ze op weg was naar de rivier. Linly Chitseko, die parttime in het veld werkt, vertelde me dat een familielid tijdens het baden door een krokodil is gedood. En zo zijn er nog veel meer van dit soort verhalen.

Gemeenschapsleden wandelen met zojuist gehaald water naar huis, Chikolongo, Malawi. De rivier de Shire was generaties lang de enige waterbron voor de dertien dorpen die samen de Chikolongo-gemeenschap vormen

Gemeenschapsleden wandelen met zojuist gehaald water naar huis, Chikolongo, Malawi. De rivier de Shire was generaties lang de enige waterbron voor de dertien dorpen die samen de Chikolongo-gemeenschap vormen (Source: Julia Gunther)

Kans op mens-dierconflicten verkleinen

Niet alleen de zoektocht naar water heeft mensen het leven gekost, ook hun gewassen waren niet veilig. Olifanten, apen en andere wilde dieren plunderden de oogst van de gemeenschap, die toch al onder lage opbrengsten te lijden had. Gemeenschapsleden gingen het nationale park binnen voor bushmeat – vlees door de jacht op wilde dieren – of om hout te sprokkelen. Voordat het CLP in 2013 van start ging, waren er overal mens-dierconflicten. 

Het CLP is een samenwerkingsverband tussen de Chikolongo-gemeenschap, IFAW en Imani Consultants. Het primaire doel van het project was om de kans op mens-dierconflicten te verkleinen. De eerste stappen waren simpel, maar zeer effectief. IFAW repareerde en verving delen van de zes kilometer lange elektrische afrastering tussen de gemeenschap en Liwonde National Park. En er werd een waterpomp op zonne-energie bij de rivier geplaatst. Er zijn twee enorme watertanks met opgepompt rivierwater en twee tappunten die 1.420 mensen van water voorzien. Daarnaast zijn er vijf visvijvers met daarachter de 24 familiepercelen die toebehoren aan de gemeenschap, en een reeks rijst- en maisvelden.

Luisteren naar de belangen van de gemeenschap

Mada Selenje is werkzaam bij Imani Consultants. Hij is contactpersoon voor de gemeenschap en landbouwfunctionaris voor het project, en onze gids tijdens deze reis. Niemand kent dit project beter dan hij. Hij plant, wiedt en oogst twee weken per maand met de gemeenschapsleden mee. Daar heeft hij een goede reden voor. Als ze hem vertellen dat ze moe zijn, is hij dat ook. Als hun rug pijn doet, doet zijn rug ook pijn. Met zijn ‘managementstijl’ wekt hij vertrouwen, iets wat nodig is om een project als dit te laten slagen. De gemeenschap luistert naar Mada, omdat ze weten dat hij hen begrijpt. Ze weten dat hij voor hun belangen opkomt. 

Die belangen zijn niet veranderd sinds IFAW in 2008 in deze regio actief werd. De gemeenschap wilde veilige toegang tot water, grotere voedselzekerheid en een manier om in hun levensonderhoud te voorzien. Het probleem was dat ze dit niet voor elkaar kregen zonder hun leven te riskeren en schade aan de omgeving aan te richten.

De waterpomp op zonne-energie van het Chikolongo Livelihood Project, gezien vanaf de rivier de Shire, Liwonde National Park, Malawi

De waterpomp op zonne-energie van het Chikolongo Livelihood Project, gezien vanaf de rivier de Shire, Liwonde National Park, Malawi (Source: Julia Gunther)

De waterpomp bracht alles in een stroomversnelling

Toen de waterpomp eenmaal operationeel was, zijn de ontwikkelingen in een stroomversnelling gekomen. Het leven bloeide op. De watertanks en vijvers waren gevuld. De velden werden geïrrigeerd en de gewassen groeiden. Doordat het water rechtstreeks naar de gemeenschap wordt gebracht, hoeven de dorpelingen niet meer door het park te lopen om het te halen.

En door de plaatsing van een elektrische omheining kunnen de dieren de gewassen van de dorpelingen niet meer vernielen. De bewoners kunnen nu groente telen om hun gezin te voeden. En wat overblijft, kunnen ze verkopen. ‘s Nachts kunnen ze slapen en hoeven niet meer op te blijven en vuur te maken om olifanten af te schrikken. Het CLP biedt werk aan gemeenschapsleden. Met het inkomen dat ze verdienen, kunnen ze in vee, kunstmest, een fiets of beter onderwijs voor hun kinderen investeren.

Door de verbeterde voedselproductie is de eiwitinname met 71 procent gestegen en is men dus gezonder gaan eten. Het irrigatiesysteem dat dankzij de waterpomp kon worden aangelegd, heeft de mais- en rijstopbrengsten verdubbeld tot verdrievoudigd. Meer dan 60 procent van de gemeenschapsleden leeft nu van de verkoop van hun gewassen. 

Maar het belangrijkste van alles is misschien wel dat de Chikolongo-gemeenschap wilde dieren niet langer als bedreiging of eiwitbron ziet, maar als iets kostbaars dat behouden moet worden. De bewoners hebben ontdekt dat natuurbehoud hen iets oplevert: meer mogelijkheden om in hun levensonderhoud te voorzien. En het zal duidelijk zijn dat ook de dieren hiervan profiteren. De omheining beschermt hen tegen stroperij en in hun leefgebied worden geen bomen meer gekapt.

Boeren Lawrence Peyala (rechts) en Leonard Mack (links) bereiden hun veld voor op het besproeien van hun mosterdzaadplanten in Chikolongo, Malawi.

Boeren Lawrence Peyala (rechts) en Leonard Mack (links) bereiden hun veld voor op het besproeien van hun mosterdzaadplanten in Chikolongo, Malawi. (Source: Julia Gunther / © IFAW)

Niet alles gaat echter van een leien dakje. Volgens Mada zal het nog wel een paar jaar duren voordat het project volledig zelfvoorzienend is, en daar is geld voor nodig. Samen met de gemeenschapsleden en het organisatiecomité dat hen vertegenwoordigt, probeert hij zoveel mogelijk samenwerkingsverbanden aan te gaan. Dat lukt vaak, maar niet altijd. En ja, de apen glippen nog steeds van tijd tot tijd de maisvelden binnen.

Door het succes van het CLP komen IFAW en Imani Consultants voor nieuwe en onbekende uitdagingen te staan. Steeds meer dorpen sluiten zich bij de gemeenschap aan, terwijl er maar een beperkte hoeveelheid water uit de rivier kan worden gepompt. Het organisatiecomité heeft al tijdvakken ingesteld – tijden waarop dorpelingen bij één van de tappunten water kunnen halen en tijden waarop boeren hun land kunnen besproeien. Als het CLP aan de vraag wil kunnen blijven voldoen, zullen er meer waterpompen en zonnepanelen moeten komen. Maar voorlopig willen Mada, zijn collega’s en IFAW het rustig aan doen. Ze willen er eerst zeker van zijn dat wat er nu is goed werkt, voordat ze aan verdere uitbreiding van het project denken.

De toekomst van natuurbehoud 

Het Chikolongo Livelihood Project heeft in ieder geval duidelijk aangetoond dat een participerende en inclusieve aanpak van mens-dierconflicten de toekomst van natuurbehoud is. Daarbij worden de zorgen en behoeften van een gemeenschap aangepakt en niet genegeerd, en zoeken organisaties oplossingen in plaats van een gemeenschap alleen de les te lezen en daarna te vertrekken.

Het CLP wordt echt gerund door de gemeenschap zelf, en zo hoort het ook. De gemeenschapsleden bewerken het land en zorgen voor de eenden en de ganzen. Ze voeren en verzorgen de tilapia’s in de visvijvers. Ze onderhouden de familiepercelen en oogsten honing uit de bijenkorven. Ze ervaren de onmiskenbare voordelen die dit project hen heeft opgeleverd, omdat hun leven radicaal is veranderd. Ze weten nu: water is leven, niet alleen voor hen maar ook voor de wilde dieren in hun omgeving.

Text: Nick Schonfeld, IFAW
Foto’s: Julia Gunther, IFAW