Geplaatst op

Reuzenroggen van de Noordzee: bijzondere beelden


ARK Natuurontwikkeling

19-nov-2022De vleet is deze zomer gefilmd in de wateren rond de Orkneyeilanden in Schotland. Deze zeldzame ‘mantarog van de koude zee’ zwemt soms ook in de Nederlandse Noordzee. De soort lijkt zich wat te herstellen.

De vleet is een van de grote roofvissen uit de Noordzee. Maar wat zijn het voor vissen? Er is nog veel onbekend over de dieren, en beelden van deze rodelijstsoort zijn zeer schaars. Deze zomer zijn zeebiologen van Queen’s University in Belfast er echter in geslaagd de dieren met aas voor de camera te lokken. Omdat het Noordzeeteam van ARK Natuurontwikkeling dit onderzoek ondersteunt, mogen we een preview geven van hun video’s uit de wateren rond de Orkneyeilanden in Schotland. Hier zetten deze reuzenroggen hun enorme eieren af.

[youtube=4GYhn-ul3Hk]

De vleet voor de camera (Bron: ARK Natuurontwikkeling & Queen’s University Belfast)

“Wat een gave beesten,” zegt Ernst Schrijver, veldmedewerker en marien ecoloog van ARK, bij het monteren van het materiaal. “Ze trekken zich nergens wat van aan. Echte toppredatoren. Deze zijn denk ik één meter twintig, van vin tot vin. En ze kunnen nog veel groter worden.”

De vleet is een platte, min of meer ruitvormige, bruinige kraakbeenvis met een flinke staart. Een vis die langzaam volwassen wordt, wel tachtig jaar kan leven, uiteindelijk drie meter breed wordt, zich met beperkte aantallen voortplant en eieren afzet in een ‘tasje van een zeemeermin’ – zo groot als een A4-tje – die er wel twee jaar over doen om uit te komen. Met hun bek aan de onderkant van het lichaam eten ze vis, schelp- en schaaldieren van de bodem.
Er komen twee soorten voor in de Noordzee: de Dipturus intermedius en Dipturus batis. Ze hebben nog geen aparte naam hebben in het Nederlands. In het Engels heten ze flapper skate en common skate of blue skate.

Aarzelend herstel

Vleten zijn van nature nieuwsgierig en daardoor makkelijk te vangen. Dat leidde bijna tot hun uitsterven. De laatste vijftien jaar lijkt de vleet enigszins te herstellen in de Noordzee, al is dat alleen in het noordelijke deel. Dit blijkt uit deze maand gepubliceerd onderzoek. “Per survey vinden we nu ongeveer 1,7 vleten per onderzochte vierkante kilometer. Vijf jaar geleden was dat ongeveer één vleet per vierkante kilometer, tien jaar geleden vonden we één vleet op ongeveer drie vierkante kilometer. Het is een grote verbetering in percentages, maar we hebben het nog steeds over zeer lage aantallen ten opzichte van wat historische bronnen vermelden,” zegt onderzoeker Roeland Bom van het Nederlands Instituut voor Onderzoek aan de Zee.

Het staat niet vast, maar is wel aannemelijk dat de noordelijk waargenomen vleten hun eieren afzetten langs de Schotse rotskusten waar ook bovenstaande beelden zijn gemaakt. Van daaruit kunnen de dieren uitzwermen. “Het is vierhonderd kilometer zwemmen van de plek waar ze nu gefilmd zijn naar het Nederlandse deel van de Doggersbank. Die afstand zullen ze pas overbruggen als ze voldoende eten vinden op de zeebodem,” zegt Schrijver. Wellicht dat op termijn de basaltblokken aan het fundament van windmolens ook geschikt gemaakt kunnen worden als ‘rotsen’ om eieren af te zetten.

Vleet bij de onderwatercamera

Vleet bij de onderwatercamera (Source: QUB School of Biological Sciences & Fjordstrong Ltd)

Roofdieren horen bij een gezond ecosysteem

Bij gezonde, rijke ecosystemen horen grote roofdieren. Ze houden de aantallen kleinere roofdieren in bedwang, en hun aanwezigheid alleen al zorgt voor meer variatie in het landschap. Hun prooidieren worden bang en waaieren minder uit over hun leefgebied. Bijvoorbeeld herten die de hele dag aan de rivieroever stonden te grazen, en waakzamer worden als de wolf in de bosjes loert. Ze eten korter, dichter bij elkaar en vaker op dezelfde plek waar ze goed uitzicht hebben op het gevaar. Bij de rivier kan nu een jong boompje groot groeien waarin de vogel kan gaan nestelen. De blaadjes vallen in de rivier, de vogel poept erin, het waterleven profiteert en zo heeft de wolf zonder dat hij ook nog maar een hert gevangen heeft, mede gezorgd voor een gevarieerder landschap en ecosysteem.

Ook in de Noordzee lijkt dit principe van ‘landscape of fear’ zo te werken. Zeewolven – letterlijke en figuurlijke zoals volwassen kabeljauwen en oude zeebaarzen – zijn flinke jagers, net als haaien en roggen. Steuren die tijd van leven krijgen kunnen wel 3,5 meter worden en dat doen ze niet op een dieet van zeesla. Zeezoogdieren zijn ook al geen vegetariërs. De bruinvis, de gewone zeehond, de grijze zeehond, een incidentele orka – allemaal hebben ze hun rol om kleinere roofdieren in aantal beperkt te houden en de prooien in hun gedrag te sturen met hun aanwezigheid. Roggen eten bijvoorbeeld zeesterren en zeeëgels die schelpdieren eten. Schelpdierriffen kunnen zich daarom makkelijker uitbreiden als er roggen in de buurt leven.
Grote, langlevende roofvissen zijn goede indicatoren voor een gezonde zee. Als ze floreren, weet je dat het zee-ecosysteem gezond is. 

Vleet

Vleet (Source: QUB School of Biological Sciences & Fjordstrong Ltd)

Tekst: Iris Roggema, ARK Natuurontwikkeling
Foto’s: QUB School of Biological Sciences & Fjordstrong Ltd
Film: ARK Natuurontwikkeling & QUB School of Biological Sciences