Geplaatst op

Paarssteelschijnridderzwammen komen ook in december voor


Nederlandse Mycologische Vereniging

14-dec-2022In december zijn mycologen extra nieuwsgierig als zij een grote paddenstoel tegen komen. Vooral in december vraag je je af wat er zoal nog te vinden is, zeker onder de huidige winterse omstandigheden. Afgelopen weekend troffen we meerdere grote paddenstoelen aan op een lange kleidijk in het noorden van ons land. We keerden een exemplaar om en inderdaad: het was een Paarssteelschijnridderzwam.

Schijnridderzwammen

De Paarssteelschijnridderzwam (Lepista saeva, Rode lijst: kwetsbaar) behoort tot de Schijnridderzwammen (Lepista) waarvan er in Nederland dertig soorten zijn. Er zijn meer groepen paddenstoelen waarvan de naam verwijst naar de ridderzwam, zoals de Veldridderzwammen, de Pronkridders, Rouwridderzwam en de Bundelridderzwammen. Het maakt de herkenning er niet gemakkelijker op. Het merendeel van deze groepen behoren tot de forsere paddenstoelen. De Schijnridderzwam kenmerkt zich vooral door het ontbreken van de ring en een hoed die licht behaard tot glad kan zijn. De sporen zijn min of meer ruw en er komen geen cystidia voor op de lamellen.

Paarssteelschijnridderzwammen

Paarssteelschijnridderzwammen (Source: Piet Brouwer)

De hoed van de Paarssteelschijnridderzwam is 50 tot 120 millimeter breed en heeft een kleur van okergrijs tot donker geelbruin. De paarse kleur van de steel varieert meestal in intensiteit. Eerst dachten we dat de jongere vruchtlichamen het meeste paars vertoonden maar daar zijn we in gaan twijfelen. Sommige grote exemplaren bleken telkens intensievere paarse stelen te vertonen dan enige kleinere exemplaren in dezelfde groep.

Verschillend gekleurde stelen van de Paarsstelelschijnridderzwam

Verschillend gekleurde stelen van de Paarsstelelschijnridderzwam (Source: Martijn Oud)

Voorkomen

De Paarssteelschijnridderzwam komt waarschijnlijk meer voor dan gedacht. Zo werden er dit jaar in Noord-Holland meer dijken onderzocht op wasplaten waarbij als ‘bijvangst’ nogal wat Paarssteelschijnridders werden aangetroffen. Ook de aarden deklaag op de forten van de stelling van Amsterdamse  bleken meer Paarssteelschijnridders te herbergen dan gedacht. De West-Friese Omringdijk bracht ook diverse groepen van deze soort aan het licht. Het kort geschoren gras van de Oude West-Friese Omringdijk maakte het mogelijk dat bij het langsfietsen menige groep Paarssteelschijnridderzwammen kon worden waargenomen. Soms werd afgestapt om de steel op zijn paarse kleur te controleren. De meeste exemplaren werden de afgelopen jaren waargenomen op het zuidelijk talud van de Oude Schoorlse Zeedijk. Hier zijn ze vanaf 2011 vrijwel ononderbroken elk jaar aangetroffen. Op het de verspreidingskaart valt op dat de soort relatief veel op zeedijken wordt waargenomen.  De laatste exemplaren troffen we  in een park in Alkmaar. De Paarssteelveldridderzwam kan tot en met december op allerlei niet tot matig bemeste graslanden, parken en jonge loofbossen worden gevonden worden waargenomen. Ze groeien zowel op zand als op klei.

Tekst: Martijn Oud, Nederlandse Mycologische Vereniging
Foto’s: Piet Brouwer en Martijn Oud