Geplaatst op

Week van de winterjuffers


SoortenNL

16-jan-2023Libellen kom je niet of nauwelijks tegen in de winter, want ze zijn vrijwel allemaal larve of eitje in of bij het water en die zie je niet gemakkelijk. Toch zijn er twee juffertjes die nu, in de winter, als libel aanwezig zijn. Dat zijn de vrij algemene bruine winterjuffer en de zeldzame noordse winterjuffer. Daarom is het nu de week van de winterjuffers.

Noordse winterjuffers in de kou

Noordse winterjuffers in de kou (Source: Corné Klasen)

Er zijn in ons land maar twee soorten die hier als libel overwinteren en dat zijn die twee winterjuffers. Deze zijn in de nazomer uit hun larve gekropen en gaan zwerven naar hun overwinteringsplekken. Die plekken zijn soms heel ver van hun voortplantingsgebieden. Vooral bij de zeldzame noordse winterjuffer weten we dat, omdat deze zich alleen voortplant in de Weerribben, en in het Kuinderbos en het Voorsterbos in de Noordoostpolder. Vanaf die plekken vliegen ze soms wel tientallen kilometers naar overwinteringsplekjes, zoals heideveldjes in Drenthe. Daar zitten ze in heidepollen en ze kunnen prima tegen de kou. Zo kun je, als het een keertje heeft gesneeuwd of flink heeft gevroren spectaculaire foto’s maken van juffertjes onder de rijp. Ze zien er kwetsbaar en fragiel uit, maar ze zijn uitstekend bestand tegen de kou. Ze maken hun hele lijf klaar om geen last te hebben van vorst, sneeuw of ijs.

De twee winterjuffers

De twee winterjuffers (Source: Kars Veling)

Ei-afzettende bruine winterjuffers

Ei-afzettende bruine winterjuffers (Source: Kars Veling)

Verspreiding bruine winterjuffer in Nederland en de noordse winterjuffer in Noord Nederland: donkergroep zijn voortplantingplaatsen, licht groen overwinteringsplekken

Verspreiding bruine winterjuffer in Nederland en de noordse winterjuffer in Noord Nederland: donkergroep zijn voortplantingplaatsen, licht groen overwinteringsplekken (Source: NDFF)

Bij langdurige warmere perioden in de winter, zoals we de afgelopen tijd hebben meegemaakt, worden ze uit hun winterslaap gewekt en zullen ze wel actiever worden. Daarmee verliezen ze dan ook energie. Zo lang er geen zon is vliegen ze niet, want extra zonne-energie hebben ze hard nodig om echt actief te kunnen worden en te kunnen vliegen.

De noordse winterjuffer is een zeldzaamheid, die zich dus maar op een paar plekken voorplant. De bruine winterjuffer is veel wijder verspreid. Op het kaartje zien we de waarnemingen vanaf 2020, dus de afgelopen drie jaar. Bruine winterjuffers komen in het hele land voor en ook nu zou je dus op hun overwinteringsplekken moeten kunnen vinden. Het kan hierbij gaan om bosjes, houtwallen of heideveldjes, maar ook uw tuin kan er voor in aanmerking komen. De juffers vinden is lastig, want als het koud is zitten ze verborgen en zijn ze prima verstopt. Dat is natuurlijk ook juist de bedoeling, want als ze op een opvallende plek zouden zitten worden ze vast en zeker door een hongerige vogel gevonden en opgegeten. Ze blijven op hun overwinteringsplek tot in het voorjaar en gaan dan weer naar het water om zich voort te planten. Dat kan al vanaf de eerste warmere en zonnige dagen in maart. 

Iedere week staat een plant of dier centraal in De week van de… Het is een initiatief van SoortenNL, hét kennisnetwerk voor wilde planten en dieren van Nederland. Een netwerk van organisaties die toegepast onderzoek doen en natuurgegevens verzamelen met hulp van duizenden vrijwilligers voor de bescherming van soorten en hun leefgebieden. Met die gegevens ontwikkelen we kennis over de staat van de natuur en verbeteren we beheer, beleid en betrokkenheid.

Tekst: Kars Veling, SoortenNL & De Vlinderstichting
Foto’s: Rene Manger (leadfoto: noordse winterjuffer); Corné Klasen; Kars Veling
Kaart: NDFF